Verduurzamen van historische panden

Gemeente Delft

In Delft zijn er zowel monumentale panden als vier bijzondere historische gebieden, de beschermde stadsgezichten. In deze gebieden en bij monumenten is het verduurzamen van panden aan bepaalde randvoorwaarden verbonden. Monumentale panden vormen daarbinnen een extra bijzondere opgave. Het inpassen van energiebesparende maatregelen in een bestaand pand kan namelijk best een puzzel zijn. Het vereist over maatwerk en gespecialiseerd advies. In dit artikel meer informatie over het verduurzamen van monumenten met uitleg over de regels, aandachtspunten en een aantal tips om aan de slag te gaan. Meer technische informatie over ingrepen in beschermd gezicht en bij monumenten vindt u in de Uitvoeringsrichtlijnen monumentenzorg Delft (UMD). Hier vindt u ook informatie over vergunningvrije en vergunningplichtige werkzaamheden. Zie: https://www.delft.nl/wonen/monumenten/verduurzamen-monumenten

Een duurzaam monument

De Trias Energetica gaat ervan uit dat we eerst de energievraag proberen te verminderen. De volgende stap is het nemen van isolerende maatregelen om energieverlies tegen te gaan. En als laatste kijken we naar de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie. Dit betekent dat we eerst werken aan een goede isolatie van de elementen van de schil (vloer, muren, ramen en daken) in combinatie met goede naad- en kierdichting. Dit kunnen we niet doen zonder aandacht voor een goede ventilatieoplossing. Tot slot kijken we naar de mogelijkheden om duurzame energie op te wekken en het aardgas te vervangen voor een duurzamer alternatief. Bij al deze stappen zijn de specifieke eigenschappen van het monument leidend.

Isolatie 

 Monumenten zijn op een traditionele manier gebouwd. De gebouwschil houdt warmte soms slecht binnen en kan koud aanvoelen. Bij de isolatie van monumentale panden moeten de maatregelen passen bij het pand en moet het historische karakter van het gebouw behouden blijven. De belangrijkste uitgangspunten voor de omgang met monumenten zijn: beperkt ingrijpen, hergebruik van materialen en maatregelen die terug te draaien zijn. 

Vochthuishouding

Doordat monumenten op een traditionele manier zijn gebouwd, vraagt verduurzaming om aandacht voor de vocht afvoer en ventilatie.De traditionele materialen en constructies die in het pand aanwezig zijn, nemen gemakkelijk vocht op, wat ze ook weer kwijt moeten kunnen. De gebouwen ‘ademen’ als het ware. Dit in combinatie met bovengemiddeld veel ventilatie voorkomt vocht- en condensatieproblemen. Door de panden te isoleren, verandert de vochthuishouding van het pand..

Professionele benadering

Toch is met kennis van zaken een goede milieuwinst te behalen. Er is inmiddels veel ervaring opgedaan met het verduurzamen van monumenten. Het is belangrijk om alle aspecten van verduurzaming te bekijken en daar goed advies op in te winnen van een monumentenspecialist. Een monument verduurzamen vraagt om een ervaringsdeskundige en een slim plan van aanpak rondom isolatie en ventilatie.

Isolerend glas

Kozijnen en ramen maken dikwijls deel uit van de monumentale waarde van het pand. Het is mogelijk isolatieglas te plaatsen met behoud van de oorspronkelijke ramen en met behoud van glas-in-lood vensters. Dit vraagt wel om maatwerk. Het HR+ glas met een dikte van 20 mm dik of meer past vaak niet in het bestaande raamhout. In de Uitvoeringsrichtlijnen Monumentenzorg Delft (de UMD) is uitgelegd welke opties eigenaren van monumenten hebben om ramen toch te isoleren. Voor het isoleren van glas onderscheiden we de volgende mogelijkheden:

  1. Glas vervangen met monumentaal glas (met een beperkte dikte van het glas) gecombineerd met kierdichting in het kozijn.

  2. Een achterzetraam of -ruit plaatsen.

Verduurzamen in beschermd stadsgezicht

Naast monumenten zijn er ook ‘gewone’ historische panden die deel uitmaken van het beschermde stadsgezicht. Voor deze panden geldt dat wijzigingen in de gevels moeten passen bij het oorspronkelijke beeld en de oorspronkelijke materialen van de gevelonderdelen. Als er sprake is van een wijziging in de gevel dan zijn deze ingrepen meestal vergunning plichtig. In de inleiding van de Uitvoeringsrichtlijnen Monumentenzorg Delft staat dit uitgelegd.

Zonnepanelen bij monumenten en in beschermd stadsgezicht

Om het voor eigenaren van monumenten en panden in beschermde gezichten eenvoudiger te maken zonnepanelen te plaatsen, heeft de gemeente sneltoetscriteria voor zonnepanelen opgesteld. Eigenaren die voldoen aan de sneltoetscriteria en de voorwaarden uit de UMD worden door de gemeente Delft niet gehouden aan de wettelijke verplichting om een omgevingsvergunning aan te vragen. Dit betekent dat u zonder vergunning aan de slag kunt. Wel moet u vooraf uw buren informeren. Als er toch bezwaren zijn, heeft u alsnog een vergunning nodig. In de inleiding van de Uitvoeringsrichtlijnen Monumentenzorg Delft vindt u daar meer informatie over. 

De sneltoetscriteria voor de beschermde stadsgezichten, vindt u op de website van de gemeente Delft: www.delft.nl, zoek: welstandseisen zonnepanelen. Deze criteria zijn zo opgesteld dat de panelen niet of bijna niet zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte. Aanvragers die willen afwijken van de sneltoetscriteria hebben daar wel een omgevingsvergunning voor nodig.

Of uw pand in beschermd stadsgezicht ligt, kunt u nagaan via de website van de gemeente www.delft.nl, via de pagina ‘beschermd stadsgezicht’, kunt u onderaan de pagina ‘zoek een pand in beschermd stadsgezicht’ vinden.

Duurzaam verwarmen 

Voor een warmtepomp is het heel belangrijk dat een woning goed geïsoleerd is zodat deze met lage temperaturen CV-water (30 tot 50 graden) warm te krijgen is. Dat vereist in monumenten zeer ingrijpende isolatiemaatregelen. Alternatieven vormen een warmtenet of een bodemwarmtewisselaar. Bij deze alternatieven kan de aanvoertemperatuur van het CV-water hoger liggen en is de isolatie iets minder kritisch. De gemeente zal eind 2021 met een warmteplan (de Transitievisie Warmte) komen om per gebied een planning te maken voor de toekomstige energievoorziening op wijkniveau. Ons advies is die plannen in de gaten te houden.

Eenvoudige energiebespaartips voor monumenten

Om energie te besparen zijn niet altijd ingrijpende bouwkundige aanpassingen nodig. Er valt vaak al een wereld te winnen met slimme tips en tricks. Een paar handige tips kwamen we tegen op Monumenten.nl.

  • Herstel de binnen- of buitenluiken. Een goed aansluitend luik kan aanzienlijk energieverlies besparen.

  • Plaats radiatorfolie op de achterkant van de radiatoren. Ze voorkomen dat de radiatoren onnodig veel warmte via de buitenmuur verliezen.

  • Hang (liefst dikke) gordijnen op bij ramen. Deze houden de warmte binnen en voorkomen een koude luchtstroom bij de ramen.

  • Plaats drangers op deuren tussen verwarmde en niet-verwarmde ruimtes

  • Gebruik LED-verlichting, ze zijn in veel verschillende armaturen en lichtkleuren te verkrijgen en gebruiken maar 1/10e van de energie ten opzichte van halogeen of gloeilampen

  • Isoleer CV-leidingen in niet-verwarmde ruimtes

Tips voor eigenaren van monumenten

Een paar tips om mee af te sluiten:

1. Zoek in een vroeg stadium al contact met de monumentenafdeling van uw gemeente om te welke mogelijkheden u heeft. 

2. Maak een alomvattend plan rondom het thema isoleren en ventileren, wij raden aan dit met een gespecialiseerd monumenten adviseur te doen

3. Als u een plan heeft ontwikkeld, kunt u dit voor een gering bedrag vooraf laten toetsen. Daarmee kunt u de aanvraag voor een omgevingsvergunning eenvoudig en goed voorbereiden. Via de website van de gemeente Delft kunt u een bouwplan voorleggen aan de gemeente Delft, kies daarbij voor het onderwerp monumenten / cultuurhistorie.

Het Regionaal Energieloket helpt u graag op weg, maar wij zijn geen experts als het gaat om monumentale panden. We brengen u uiteraard graag in contact met mensen met meer expertise en ervaring. Websites die wij aanraden voor verdere oriëntatie:

  • www.delft.nl; voor informatie over het gemeentelijk monumentenbeleid, sneltoetscriteria voor zonnepanelen, informatie over de vergunningplicht in beschermd stadsgezicht en bij monumenten en het aanvragen van een vooroverleg voor het toetsen van uw plan.

  • Monumenten.nl. Website met allerhande tips en informatie over monumenten. Zowel over technische aspecten om rekening mee te houden als ook de financiering van een verbouwing.

  • Restauratiefonds.nl. Een fonds waar u een lening met aantrekkelijk lage rente kunt aanvragen voor verduurzaming van uw monumentale pand.

  • De Groene Menukaart. Voorlichtingswebsite met allerlei praktische verduurzamingsmogelijkheden uitgesplitst per type woning.

  • Toolkit duurzaam erfgoed Een online toolkit waarmee bekeken kan worden welke maatregelen of oplossingen mogelijk zijn in de desbetreffende situatie.

Veelgestelde vragen over duurzaamheid bij Monumenten

Heeft u een vraag of een opmerking? Ons team zit voor u klaar van maandag tot en met vrijdag van 9:00 tot 17:30


Foto van 3 werknemers Regionaal Energieloket